Thực trạng báo động
Trong những năm gần đây, số ca mắc bệnh không truyền nhiễm (NCDs) tại Việt Nam chiếm tới 80% tổng số ca tử vong, trong đó gần 41,5% xảy ra ở nhóm dưới 70 tuổi. Trên toàn cầu, số ca ung thư khởi phát sớm ở nhóm 15–39 tuổi đã vượt 1,3 triệu mỗi năm và tỷ lệ này vẫn tăng nhanh. Các nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ mắc bệnh mạn tính ở thanh niên và người trẻ trưởng thành đã tăng từ 15–30% so với thập niên trước.
Tại Việt Nam, các bệnh lý như gan nhiễm mỡ, men gan tăng, rối loạn tuyến giáp và u tuyến giáp không còn là vấn đề của tuổi trung niên. “Tôi gặp nhiều bệnh nhân mới ngoài ba mươi phải đối mặt với các bệnh vốn trước đây chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi”, ThS.BS Nguyễn Văn Chiều chia sẻ. “Cơ thể luôn gửi tín hiệu trước khi bệnh đến, nhưng chúng ta thường không lắng nghe”.
Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố, trong đó thói quen sinh hoạt và áp lực tâm lý đóng vai trò quan trọng. Stress, thức khuya, ăn uống thiếu chất, lạm dụng rượu bia, đồ uống nhiều đường hay caffein đều là những yếu tố nguy cơ hàng đầu. Khi bệnh xuất hiện sớm, hậu quả không chỉ ảnh hưởng sức khỏe mà còn tác động đến năng suất lao động, tài chính cá nhân, kế hoạch gia đình và chất lượng sống lâu dài.
Nguyên nhân và giải pháp từ chuyên gia
Giới trẻ hiện nay năng động và tài giỏi, nhưng sống nhanh và ít chú ý tới tín hiệu cơ thể. Nhiều người còn khỏe nên bỏ qua những triệu chứng nhỏ, nhưng hậu quả có thể đến sớm hơn họ nghĩ. Theo ThS.BS Nguyễn Văn Chiều, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo là bước đầu tiên để phòng ngừa bệnh.
Những nguyên nhân chính theo bác sĩ gồm lối sống vội vàng, chế độ ăn uống thiếu khoa học, thiếu ngủ, stress kéo dài và trì hoãn khám sức khỏe. Khi kết hợp với yếu tố di truyền và môi trường, chúng tạo thành “tam giác nguy cơ” khiến bệnh tật tìm đến giới trẻ nhanh hơn dự kiến.
Ở cấp cá nhân, ThS.BS Chiều khuyến nghị chủ động khám sức khỏe định kỳ, ngủ đủ giấc, ăn uống cân đối, uống đủ nước, vận động đều đặn và theo dõi các dấu hiệu bất thường. “Cơ thể không cần bạn hoàn hảo, nó chỉ cần được đối xử tử tế”, ông nói.
Ở cấp cộng đồng và xã hội, vị chuyên gia đề xuất tăng cường giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức về bệnh mạn tính và ung thư, đồng thời áp dụng chính sách phòng ngừa như kiểm soát rượu bia, thuốc lá và quảng cáo thực phẩm không lành mạnh. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của mạng xã hội: “Một video ngắn có thể giúp người xem đi khám sớm hơn, tránh những ca mổ không cần thiết, và nhận ra bác sĩ là người đồng hành chứ không phải người phán xét.”
“Nếu một lời nhắn nhủ hoặc một video khiến một người trẻ dừng lại 5 phút và bắt đầu chăm sóc bản thân, đó đã là thành công lớn nhất của tôi”, ThS.BS Chiều chia sẻ.
Những giải pháp này giúp người trẻ chủ động phòng ngừa bệnh, từ đó tạo ra “vốn sống” bền vững, kết hợp giữa kiến thức y học và thói quen sinh hoạt lành mạnh.
Bệnh lý trẻ hóa đang là thách thức lớn đối với giới trẻ, gia đình và hệ thống y tế. Tuy nhiên, việc bảo vệ sức khỏe không phức tạp. Ngay từ những lựa chọn giản dị hàng ngày, như ngủ đủ, ăn uống hợp lý, vận động điều độ và theo dõi cơ thể, người trẻ có thể hạn chế rủi ro.
“Chỉ khi lắng nghe cơ thể sớm, giới trẻ mới duy trì sức khỏe, sống tích cực và năng động như chính lứa tuổi của mình”, ThS.BS Chiều nhấn mạnh. Việc nuôi dưỡng thói quen sống lành mạnh và niềm tin vào sức khỏe sẽ giúp mỗi người trẻ không chỉ phòng bệnh mà còn sống lâu và sống đẹp hơn.